تیروئید و علایم آن

بدن انسان را می‌توان به یک سیستم بسیار پیچیده تشبیه کرد که از اجزای مختلف تشکیل شده و هر یک از آن‌ها هم وظایف خاص خود را دارند. در این بین یکی از اجزای مهم بدن غدد هستند. غده‌هایی که در قسمت‌های مختلف بدن وجود داشته و هر یک کار مخصوص به خود را انجام می‌دهند. غده تیروئید یکی از مهم‌ترین غدد بدن است و اهمیت آن به دلیلی این دلیل موضوع است که این غده هورمون‌های زیادی را تولید کرده و وارد جریان خون می‌کند. هر یک از این هورمون‌ها هم نقش و جایگاه خاصی در بدن دارند.

 

غده تیروئید چیست؟

در تعریف تیروئید باید گفت یک غده کوچک به ابعاد 5 سانتی‌متر است که زیر پوست گردن دقیقاً پایین سیب آدم قرار دارد. این غده به طور متوسط 20 تا 60 گرم وزن داشته و توسط دو کپسول فیبری پوشانده شده است. کپسول بیرونی آن به عضلات جعبه صدا و همچنین به بسیاری از عروق و اعصاب اتصال دارد. ظاهر غده تیروئید را می‌توان به پاپیون تشبیه کرد و این شباهت ظاهری به دلیل این است که غده تیروئید دارای دو قسمت بوده و این دو قسمت از وسط به یکدیگر متصل هستند. بین کپسول داخلی و کپسول خارجی غده تیروئید یک بافت همبند شل وجود دارد، در نتیجه غده تیروئید می‌تواند جابجا شود و هنگامی که شخص غذایی را قورت می‌دهد غده تیروئید جابجا می‌شود.
 
لمس غده تیروئید کار آسانی محسوب نمی‌شود، اما در بیشتر موارد اختلالات تیروئید این غده را بزرگ کرده و به این ترتیب تشخیص آن برای پزشکان آسان‌تر می‌شود. به هورمون‌های تولید شده توسط غده تیروئید، هورمون‌های تیروئیدی می‌گویند. کار اصلی این هورمون‌ها هم کنترل سرعت عملکرد‌های شیمیایی بدن است. نحوه تأثیر‌گذاری این هورمون‌ها بر روی متابولیسم بدن به دو صورت است:  هورمون‌های تیروئید بر روی تمام بافت‌های بدن تأثیر گذاشته و از این طریق سبب تولید پروتئین شده و بر روی متابولیسم بدن تأثیر می‌گذارند یا اینکه میزان اکسیژنی که سلول‌ها مصرف می‌کنند را افزایش می‌دهند. 
در نتیجه هورمون‌های تیروئیدی بر روی بسیاری از فعالیت‌های حیاتی بدن نظیر ضربان قلب، رشد، باروری، هضم، سرعت چربی سوزی و. . مؤثر هستند. هورمون‌های تولید شده توسط غده تیروئید عبارتند از: ‌تری یدوتیرونین، تترایدوتیرونین و کلسی تونین.   هورمون‌تری یدوتیرونین به هورمون T3 مشهور بوده و از هورمون تترایدوتیرونین هم به عنوان تیروکسین یا T4 یاد می‌شود. از بین سه هورمون تولید شده توسط تیروئید بدن انسان به هورمون T3 و هورمون T4 نیاز زیادی دارد.
 
یکی از مهم‌ترین اجزای تشکیل‌دهنده این دو هورمون هم ید است، و بدن توانایی تولید ید را نداشته و برای تأمین نیاز تیروئید به ید بهتر است مصرف ید در برنامه رژیم غذایی روزانه گنجانده شود. ید موجود در برنامه غذایی از طریق روده جذب شده و وارد جریان خون می‌شود و در نهایت به غده تیروئید رسیده و برای ساخت هورمون‌های تیروئید مورد استفاده قرار می‌گیرد. بنا به شرایط بدن به مقدار مشخصی از هورمون‌های تیروئید نیاز دارد و عامل تعیین‌کننده میزان تولید هورمون توسط تیروئید، غده هیپوفیز است. به این معنا که در مواقع لزوم هیپوفیز بر روی تیروئید تأثیر گذاشته و سبب افزایش یا کاهش ترشح هورمون به جریان خون می‌شود.

انواع اختلالات و علائم تیروئید

برای توضیح بیشتر در مورد این سؤال که تیروئید چیست و چه علائمی دارد بهتر است با مشکلات تیروئید و اختلالات آن بیشتر آشنا شوید. 

پرکاری تیروئید

همانگونه که از نام این اختلال مشخص است در این اختلال فعالیت غده تیروئید افزایش پیدا کرده و بیش از حد هورمون تولید می‌کند. شیوع این اختلال در زنان بیشتر از مردان است. مهم‌ترین عامل به وجود آورنده اختلال پر کاری تیروئید بیماری گریوز می‌باشد.   
 
علائم تیروئید پر کار عبارت است از: عصبی بودن، افزایش تپش قلب، حالت بی‌قراری، زود رنج شدن، لرزش بدن، افزایش تعریق، بروز مشکلات خواب، نازک شدن پوست، ضعف عضلانی، شکننده شدن مو و ناخن و پف زیر چشم که این علامت بیشتر در بیماران مبتلا به گریوز مشاهده می‌شود. 
اگر شخص با این علائم به پزشک مراجعه کند در وهله اول پزشک برای وی آزمایش می‌تویسد. در آزمایش خون میزان هورمون‌های تیروئیدی موجود در خون مشخص می‌شود. بالا بودن سطوح این هورمون‌ها به معنای ابتلا شخص به پرکاری تیروئید می‌باشد. یک راه دیگر تشخیص پر کاری تیروئید این است که پزشک معالج مقداری ید رادیو اکتیو را از طریق دهان یا به واسطه تزریق وارد بدن انسان می‌کند و بعد از آن بررسی می‌کند که چه میزان از این ید توسط غده تیروئید جذب می‌شود.
 
در این خصوص لازم به توضیح است که غده تیروئید برای تولید هورمون ید جذب می‌کند و جذب زیاد ید به معنای تولید زیاد هورمون و در نتیجه پرکاری تیروئید است.   برای درمان این اختلال هم از دارو‌های ضد تیروئیدی نظیر تاپازول استفاده می‌شود که این دارو‌ها تولید هورمون‌های تیروئیدی را کاهش می‌دهند. در برخی موارد حاد هم نیاز است تا با عمل جراحی غده تیروئید برداشته شود که با این عمل شخص دچار کم کاری تیروئید شده و برای جبران کار غده تیروئید باید به صورت روزانه هورمون تیروئید مصرف کند.   

کم کاری تیروئید 

کم کاری تیروئید، اختلالی که دقیقاً در مقابل اختلال پر کاری تیروئید قرار دارد. در این اختلال غده تیروئید هورمون‌های کمتری تولید می‌کند و نمی‌تواند نیاز بدن به هورمون‌های تیروئیدی را تأمین کند. عوامل مختلفی می‌توانند در به وجود آمدن کم کاری تیروئید مؤثر باشند از جمله عمل جراحی برداشتن غده تیروئید، بیماری تیروئیدیت هاشیموتو یا آسیب ناشی از پرتو درمانی.   
 
نشانه‌ های تیروئید کم کار عبارت است از: احساس خستگی، افسردگی، خشک شدن پوست، افزایش حساسیت به سرما، بروز مشکلات حافظه، اضافه وزن ناگهانی، یبوست، کاهش ضربان قلب و در موارد شدید فرد به کما می‌رود!   
 
برای تشخیص تیروئید کم کار هم پزشک در مرحله اول آزمایش خون می‌گیرد تا سطح هورمون‌های تیروئیدی موجود در خون را بررسی کند. درمان تیروئید کم کار هم مصرف منظم دارو‌های مربوط به این اختلال است. در خصوص درمان این اختلال توجه به دوز دریافتی بسیار حائز اهمیت بوده زیرا این قرص‌ها سبب افزایش ترشح هورمون‌های تیروئیدی می‌شود و مصرف زیاد آن‌ها احتمال بروز علائم پر کاری تیروئید را در شخص افزایش می‌دهد.  همچنین می توانید در این مطلب با تغذیه کم کاری تیروئید آشنا شوید. 

تیروئیدیت هاشیموتو

یکی دیگر از مشکلات تیروئید، تیروئیدیت هاشیموتو نام دارد. از این اختلال تحت عنوان تیروئیدیت لنفوسیتی نیز یاد می‌شود. این اختلال خود شایع‌ترین عاملی است که سبب روز اختلال کم کاری تیروئید می‌شود. این بیماری در گروه‌های سنی مختلف بروز می‌کند اما شیوع آن در بین زنان می‌انسال بیشتر است. در این بیماری سیستم ایمنی بدن فرد اشتباه غده تیروئید را به عنوان یک عامل خارجی شناسایی کرده و به آن حمله می‌کند. به این ترتیب به تدریج بدن غده تیروئید را از بین می‌برد. به بیانی ساده تیروئیدیت هاشیموتو یک بیماری خود ایمنی است که بدن به تیروئید حمله می‌کند. ابتلا خفیف به این بیماری سبب می‌شود تا شخص نشانه‌ های تیروئید زیادی نداشته باشد. به همین دلیل ممکن است در برخی افراد چندین سال وجود داشته باشد و به دلیل نبود علائم تشخیص داده نشود.   
 
علائم تیروئید هاشیموتو عبارت است از: احساس خستگی، افسردگی، نازک و خشک شدن مو‌ها، یبوست، افزایش وزن خفیف، پف کردن و رنگ پریدگی صورت، حساس شدن در برابر سرما، خشک شدن پوست صورت و بدن، قاعدگی نامنظم و سنگین و گواتر یا همان تیروئید بزرگ است.   
 
برای تشخیص این اختلال هم اولین قدم آزمایش است. این بیماری یک بیماری خود ایمنی محسوب می‌شود و مهم‌ترین علامت تشخیص آن وجود آنتی‌بادی‌های غیر طبیعی است که به تیروئید حمله می‌کنند. متأسفانه برای درمان قطعی این اختلال هیچ راهی وجود ندارد و به طور معمول برای کاهش اثرات این بیماری دارو‌هایی تجویز می‌شود که به نوعی کاهش تولید هورمون‌های تیروئید را جبران کنند. در موارد شدید هم با عمل جراحی تمام یا بخشی از غده تیروئید برداشته می‌. شود. 

علائم تیروئید در کودکان

در ادامه پاسخ به این سؤال که تیروئید چیست و چه علائمی دارد بهتر است با علائم تیروئید در کودکان نیز بیشتر آشنا شوید. در این خصوص لازم به توضیح است که کم کاری تیروئید در بین زنان می‌انسال شیوع بالایی دارد با این وجود در کودکان نیز دیده می‌شود. برخی از نوزادان بدون داشتن غده تیروئید به دنیا می‌آیند یا اینکه غده تیروئید آن‌ها درست کار نمی‌کند این کودکان هم علائم خاص خود را دارند از جمله: فتق نافی، گریه خشن و شدید، سختی تنفس، بزرگ بودن و بیرون زدگی زبان، یرقان یا همان زرد شدن سفیدی چشم و زرد شدن پوست که به دلیلی عدم تولید ماده‌ای به نام بیلی روبین در بدن کودک است. 
 
به تدریج با پیشرفت بیماری در نوزادان مبتلا به اختلالات تیروئیدی کودک شیرخوار در فرایند تغذیه با مشکل مواجه می‌شود و این موضوع سبب شده تا در روند رشد و تکامل نوزاد اختلال به وجود بیاید. نوزادان مبتلا به اختلالات تیروئید علامت‌های دیگری هم دارند مانند انقباض ضعیف عضلات، خواب آلودگی زیاد و یبوست. توجه به علائم تیروئید در نوزادان از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا بی‌توجهی به این علائم و عدم درمان اختلال تیروئیدی می‌تواند منجر به عقب ماندگی ذهنی و جسمی نوزاد شود. 

تغذیه برای درمان تیروئید

 ممکن است در مورد خواص روغن نارگیل شنیده باشید. برخی معتقدند که غذاهایی مانند روغن نارگیل می تواند به افزایش تولید هورمون تیروئید شما کمک کند. اما، در واقعیت، شواهد پزشکی کمی وجود دارد که نشان دهد غذاهایی مانند اینها به تیروئید کم کار کمک می کند. درعوض، بهترین اقدام، پایبندی به درمان پزشکی  است که توسط ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی شما توصیه شده است.آیا غذاهایی وجود دارد که با داروهای کم کاری تیروئید از آن اجتناب کنید؟ اگر از هورمون های تیروئید مصنوعی برای درمان کم کاری تیروئید استفاده می کنید، از مصرف داروهای خود در کنار هر یک از غذاها و مکمل های زیر خودداری کنید و در عوض آنها را با فاصله چند ساعت مصرف کنید:

کربوهیدرات ها و قندهای ساده را حذف کنید:

 رژیم غذایی کم کربوهیدرات را توصیه میشود که بر کربوهیدرات های پیچیده تمرکز دارد و از قندهای ساده اجتناب می کند. به گفته موسسه لینوس پاولینگ در دانشگاه ایالتی اورگان، غذاهای با بار گلیسمی بالا (مانند محصولات غلات تصفیه شده و نوشیدنی های شیرین) ممکن است التهاب را در بدن افزایش دهند.

از غذاهای ضد التهاب بیشتر استفاده کنید:

 غذاهای ضدالتهابی می‌توانند به کاهش درد مفاصل و همچنین افسردگی کمک کنند، که همگی می‌توانند ناشی از کم‌کاری تیروئید باشند و به تسکین سیستم ایمنی کمک کنند، که اغلب در افراد مبتلا به کم کاری تیروئید در حال افزایش است.رژیم غذایی ضد التهابی می تواند به آرام کردن سیستم ایمنی و التهاب مفرط کمک کند و از دریافت کافی مواد مغذی ضروری مورد نیاز برای عملکرد سالم تیروئید، از جمله منیزیم، ویتامین های B، روی، سلنیوم، آهن و ویتامین C حمایت کند.” می گوید. سبزیجات برگ سبز، گوجه فرنگی، ماهی های چرب، آجیل، میوه ها و روغن زیتون همگی غذاهای خوبی برای مبارزه با التهاب هستند. او خاطرنشان می کند که این رژیم باعث کاهش بار کبد برای متابولیسم غذاهای بسیار فرآوری شده می شود. برای داشتن این نوع برنامه غذایی میتوانید در سایت غفاری دایت به بخش دریافت رژیم غذایی بروید و از برنامه غذایی بهاره غفاری استفاده کنید.

غذاهای ممنوع در پرکاری تیروئید

  • بذرکتان
  • کلم قمری
  • بادام زمینی
  • کلم پیچ
  • شلغم
  • خردل
  • ارزن
  • گل کلم
  • شلغم زرد
  • هلو
  • قهوه
  • اسفناج
نتیجه گیری
 
به عنوان سخن پایانی باید گفت در این مقاله به این سؤال که علائم تیروئید چیست پاسخ داده شد و با درمان تیروئید بیشتر آشنا شدید. دانستید که تیروئید یکی از مهم‌ترین غدد بدن است که هورمون‌های مهم و حیاتی در بدن تولید می‌کند. افزایش و کاهش تولید این هورمون‌ها هر کدام مشکلات خاص خود را داشته و به محض مشاهده علائم بهتر است برای درمان تیروئید به پزشک مراجعه کنید. 
فهرست
تماس فوری